Krótka historia kościoła
p.w. św. Jana Chrzciciela
w Chrzanowie-Kościelcu

Kościół p.w. św. Jana Chrzciciela znajduje się w dzielnicy Chrzanowa zwanej Kościelec. W XV w. Kościelec należał do Stefana Pogórskiego, w XVI do Jakuba Bełkackiego, dziedzica Płazy. Z końcem XVIII w. dziedzicem Kościelca był Wincenty Borzęcki, następnie Franciszek hr. Szembek, a po nim dobra przejął Antoni hr. Wodzicki. Rok erekcji kościoła p.w. św. Jana Chrzciciela jest nieznany. Pierwsze wzmianki o parafii pochodzą z roku 1404. Wzmianka o kościele znajduje się u Długosza (1470).

W I poł. XVIII w. wystawiono murowany kościół, a w 1843 r. na jego miejscu także murowany, obecnie istniejący. Kościół jest orientowany. Posiada jednoprzęsłowe prezbiterium, sklepione krzyżowo, zakończone niewielką półkolistą absydą, sklepioną hemisferycznie. Od północy do prezbiterium przylega piętrowa zakrystia. Nawa główna jest szersza, prostokątna, trójprzęsłowa, nakryta sklepieniem kolebkowym z lunetami na gurtach. Podziały wewnętrzne ścian wykonane za pomocą pilastrów pojedynczych i zdwojonych. Ściana tęczowa o łuku półkolistym. W elewacji frontowej umieszczona jest kwadratowa wieża, wysunięta ryzalitowo.

Wyposażenie kościoła pochodzi z różnych okresów historii świątyni. Ołtarz główny pochodzi z okresu wystawienia murowanego kościoła, prawdopodobnie z II poł. XVIII w. W 1783 r. odbyła się w parafii wizytacja biskupia, z okazji której sporządzono krótki opis ołtarza: (ołtarz) wielki Matki Boskiej i Sgo Jana Chrzciciela. W centrum ołtarza znajdował się najpewniej obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem. W 1855 r. kościół w Kościelcu wzbogacił swe wnętrze o kilka obrazów. Są to m.in. „Chrzest Chrystusa” pędzla Wojciecha Eljasza (umieszczony potem na zasuwie w ołtarzu głównym w XX w.) oraz „Niepokalanie Poczęta NMP” (umieszczony potem w zwieńczeniu ołtarza na pierwotnym wizerunku św. Jana Kantego), autorstwa malarza Karola Stankiewicza. W połowie XIX w. zamontowano w kościele organy.

W 1900 r. położono w kościele nową posadzkę, w 1909 r. odmalowano kościół, o czym w kronice parafialnej pisze ksiądz proboszcz: W r. 1909 odmalowano kościół parafialny (...) otoczono kościół murem kamiennym i zrobiono wielką bramę żelazną (za 400 koron) - kościół malował p. Piotr Niżyński artysta - malarz z Krakowa. (...) Dnia 25 czerwca r. 1909 odbyło się poświęcenie Wołtarza. Malarz Piotr Niżyński namalował na północnej ścianie prezbiterium Ostatnią Wieczerzę.

W 1924 r. dokonano kolejnej renowacji wnętrz kościoła. Wpis w kronice parafialnej jest słabo czytelny, ale jednoznacznie mówi o odnowieniu kościoła i ołtarza: (...) firma B. Serafiński (zakład malarsko - pokostniczy (Kraków św. Jana 9) odmalowała kościół. (...) sufit błękitny z gwiazdami złotymi, w oknach i łukach mozaika tęczowa, ściany mozajka ornamentowa i plastycznie odcięcie filarów. (...) pozłocono ołtarz.(...). Prawdopodobne jest, że w tym czasie umieszczono w zwieńczeniu ołtarza obraz Niepokalanie Poczętej NMP zakrywając wizerunek św. Jana Kantego. Obraz został powiększony (doszyto dwa pasy płótna po bokach) tak, aby zakrył w całości obraz pod spodem. W 1936 r. sprawiono do ołtarza nowe antepedium oraz poświęcono obraz „Ukrzyżowanie” malarki Zofii Krokowskiej. W tym czasie prawdopodobne jest umieszczenie tego obrazu w ołtarzu głównym na zasuwie. Kolejne remonty miały miejsce już po wojnie. Najpoważniejszą zmianą we wnętrzu świątyni był remont w 1985 r. Wtedy zdemontowano ambonę i ołtarze boczne, odmalowano ściany, ołtarz i szafę organową.

W latach 1998 – 2000 kościół został rozbudowany o północną nawę boczną z wiatrołapem, dobudowano także przedsionek od południa i wiatrołap przy zakrystii. Przeprowadzono także remont elewacji zewnętrznych (tynkowanie i malowanie) oraz wymianę pokrycia dachowego (dachówka ceramiczna) i ocieplenie stropu. W dobudowanej nawie bocznej umieszczono drewniany ołtarz autorstwa artysty rzeźbiarza Jana Sieka. W latach 2002 – 2003 wykonano konserwację ołtarza głównego. Zlikwidowano mechanizm prymitywnej zasuwy, a obrazy znajdujące się tam poddano konserwacji. Obraz „Matki Boskiej Częstochowskiej” oraz „Ukrzyżowanie” Z. Krokowskiej przeniesiono do kościoła filialnego w Pogorzycach. Obrazy „Św. Jan Chrzciciel” W. Eljasza i „Niepokalane Poczęcie” K. Stankiewicza ze zwieńczenia ołtarza poddano konserwacji i wyeksponowano na ścianach w dobudowanej nawie bocznej. W ołtarzu głównym umieszczono obraz „Madonna z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem”, lustrzaną kopię obrazu Rafaela Santi Madonna della seggiola. W górnej części eksponowany jest pierwotny obraz z przedstawieniem św. Jana Kantego. W latach 2005 – 2007 przeprowadzono malowanie wnętrza kościoła wraz z konserwacją odkrytych wcześniejszych malowideł: Ostatniej Wieczerzy na ścianie północnej prezbiterium, błękitnego nieba z gwiazdami na sklepieniu absydy, dekoracji ornamentalnej w łuku tęczy, sześciu medalionów z przedstawieniem świętych polskich w nawie głównej. Przeprowadzono także konserwację szafy organowej.